VERDOMDE OORLOG!  

Stripverhaal en geëngageerd lied ontmoeten elkaar op ManiFiesta  

Hij, Tardi, striptekenaar. Zij, Dominique Grange, geëngageerde zangeres. Ze delen al 40 jaar hun leven. Op ManiFiesta brengen ze de voorstelling PUTAIN DE GUERRE (verdomde oorlog) een mengeling van liederen, teksten en projectie van tekeningen. Een ontmoeting met een koppel pacifisten die onderweg noch hun revolte, noch hun overtuiging verloren. 

 

Solidair: Jullie zijn al 40 jaar samen en PUTAIN DE GUERRE (Verdomde oorlog) is uw eerste grote gezamenlijke werk. Hoe is dit project tot stand gekomen? 

Dominique Grange: Alles is begonnen met Putain de guerre, de strip van Tardi. Daar heeft alles vorm gekregen. Tardi tekent en tijdens dat ganse werk, baad ik in de sfeer van de eerste wereldoorlog. Hij doet me uittreksels uit boeken lezen, films bekijken, naar liederen luisteren. Natuurlijk werkt dat op mijn verbeelding en dat geeft me zin om te schrijven. Maar bij mij is dat korter, het neemt de vorm aan van liederen. Ik zie al die beelden voor mijn ogen en dat inspireert me. 
In een eerste fase zong ik deze liederen alleen in een voorstelling met de naam "Des lendemains qui saignent" (dagen die bloeden) in 2010 brachten we een album uit geïllustreerd door Tardi.  Maar tijdens de opname van het album zei ik hem: "Het zou goed zijn als jij teksten voorleest uit Putain de guerre ».  
Tardi: Eigenlijk  slaagden we er niet in teksten te kiezen. Dan heb ik gezegd; "Ik ga alles lezen en we zullen nadien kiezen".
Dominique Grange: Iedereen was overtuigd, zijn stem klonk super goed. Tot dan toe stond ik alleen op de scène maar ik heb hem gevraagd samen met mij op de scène te staan. En zo werd het een voorstelling, beetje bij beetje. Nu werken we met de groep Accordzéam, uitstekende muzikanten, gespecialiseerd in folk en wereldmuziek. Ze zijn zeer creatief en bewerken zelf de arrangementen.  

 

Solidair: Hoe kozen jullie de beelden die tijdens de voorstelling geprojecteerd worden? 

Tardi: De teksten werden gekozen in functie van de liederen, de liederen die werden geïnspireerd door de boeken, door tekeningen die al bestonden. Maar ik maakte ook nieuwe tekeningen voor de voorstelling. op een bepaald moment voegden we bijvoorbeeld een Duits lied toe, want dat ontbrak in de voorstelling. rond dat lied heb ik dan beelden gecreëerd.  
Solidair: De voorstelling wordt in verschillende talen gezongen. Waarom is dat voor u belangrijk? 

Tardi : Omdat het een wereldoorlog was natuurlijk!  

Dominique Grange: Ik heb altijd in veel talen gezongen. Het lied is een heerlijk vredeswapen omdat het muren doorbreekt, het komt binnen in gevangenissen, het gaat over grenzen heen. Niemand kan het tegenhouden, of het nu vertaald is of Frans blijft. Kijk naar een lied als Le Déserteur, bijvoorbeeld (n.v.d.r.: een antimilitaristisch lied van Boris Vian, geschreven in 1954 dat een grote polemiek ontketende toen het uitkwam). Het werd in alle talen vertaald en het doet nog steeds zijn werk. Deze internationale dimensie past bij strijdliederen en liederen tegen de oorlog. Dus, als ik kan zingen in de taal van het land, doe ik het. Wij zijn bijvoorbeeld in Palestina gaan zingen. Op de bezette Westbank, in Ramallah. Alle liederen en alle teksten van Tardi waren vertaald in het Arabisch en de voorstelling werd boventiteld. De mensen konden in de voorstelling komen met dezelfde emoties als wij. 

 

Solidair: Tot nog toe was je er niet bij als mensen je boeken lazen. Welk verschil maakt het voor u om onmiddellijk te zien hoe de mensen reageren op uw tekeningen, uw verhalen? 

Tardi: Het is echt interessant. Op het einde zijn er soms mensen die wenen of die met mij komen praten. Vaak om een tekening te krijgen. Wat mij betreft is het vooral dan dat ik mensen ontmoet, bij het signeren. 

 

Solidair: Wat wilt u opwekken bij de mensen met deze voorstelling? 

Tardi: De mensen, dat is ruim ... Adolescenten bijvoorbeeld verwarren de eerste en de tweede wereldoorlog. Het is van belang hen te doen begrijpen dat die eerste oorlog aan de basis ligt van alles wat we nu meemaken, van alle narigheid die we ondergaan. Dat weten de mensen niet, zij kennen de akkoorden niet die gesloten zijn na de eerste oorlog, ze weten niet dat de Fransen en de Engelsen grenzen getrokken hebben met een liniaal op de wereldkaart. Ze hebben het Midden Oosten onder elkaar verdeeld en wat nu gebeurt is de consequentie van die verdeling. De voorstelling zet mensen aan om te lezen, zich te informeren, over het onderwerp te leren. 

Dominique Grange: En de mensen zijn er ook tijdgenoten van. Ze maken oorlog mee en ze beseffen het niet. Nu is er een wereldoorlog aan de gang. Het doel van onze voorstelling is ook dat mensen zich vragen stellen en een wereld in oorlog niet als iets normaals aanvaarden.  Men ziet Mosul, men ziet wat er in Syrië gebeurt, maar men kan er niet tegen doen; Het wekt een soort fatalisme op. Wij zijn de generatie die altijd in oorlog heeft geleefd ... 

 

Solidair: De Eerste Wereldoorlog, het onderwerp van de voorstelling, is sterk aanwezig in uw persoonlijke geschiedenis. 

Tardi: Dit alles is zeer levendig voor ons want onze grootouders hebben het front meegemaakt. De twee grootvaders van Dominique waren arts en brachten de oorlog door met het amputeren van mensen. Ze zaten met de handen in het vlees. Mijn grootvader langs moeders zijde stierf op 22 jarige leeftijd aan het front en mijn grootvader langs vaders zijde, die ik een beetje heb gekend, heeft er nooit over gesproken met mij. Het is mijn grootmoeder die me erover sprak en ik kreeg er nachtmerries van. Toen ik de eerste foto's ontdekte en ik soldaten in de loopgraven zag, zag ik telkens mijn grootvader. Ik zei bij mezelf: "Ah, hij kreeg zo'n helm, zo'n geweer". Toen ik aan mijn eerste boek begon over dat thema (n.v.d.r. Het was La guerre des tranchées, de loopgravenoorlog), is alles daarmee begonnen. De andere belangrijke vraag toen ik over dat thema begon te schrijven was ook:  "Heeft mijn grootvader kunnen doden?". Geeft het uniform het recht om te doden? 

Dominique Grange: Overigens zit de kwestie van de doodstraf in het hart van onze voorstelling. Heeft men het recht om te doden omdat men een uniform draagt? Ons antwoord is natuurlijk neen. En de vraag stelt zich nog vandaag: al die mensen die doden in de meest volstrekte legaliteit omdat het hun taak is geworden, hun missie, is dat iets wat men aanvaardt? 

 

Solidair: De belangrijkste personages in uw verhalen zijn soldaten zonder naam, zonder graad, en nooit de bevelhebbers of de leiders die achter de oorlog zitten. Waarom?  

Tardi: Omdat de mensen die in de loopgraven zitten, die weten niet waarom ze daar zijn, ze begrijpen het waarom en het hoe niet van hun aanwezigheid. In die tijd had men niet de informatie van nu. Al wat ze wisten is dat de "moffen" voor hen zaten en dat ze die moesten terugdringen. Natuurlijk hebben de Staten altijd 'redenen' om oorlog te voeren, die ze uitleggen aan de mensen zodat ze met een bloem in het geweer naar het front trekken. Die redenen zijn industrieel, commercieel, het is een kwestie van het grondgebied uit te breiden. Maar wat mij interesseert, dat is niet de bevelhebbers, nog minder de grote industriëlen die van dit alles gaan profiteren. 

 

Solidair: Wat u interesseert, dat zijn de kleine mensen, diegenen die men naar de slachtbank stuurt ... 

Tardi: Ja, de sukkelaars. Ik spreek over de sukkelaars, want zij zijn degenen met wie ik mij het gemakkelijkst kan identificeren. Het is de persoon die geen controle heeft over de situatie, en die in die hele zaak niets te winnen heeft. en dat is de meerderheid van de mensen tijdens een oorlog. zij worden gebruikt, ze worden naar het slachthuis gestuurd. Het is hun dagelijks leven waarover ik vertel. 

 

Solidair: En dat alles is een mannenzaak ... 

Tardi: Ja, dat is waar. Maar de vrouwen zijn toch ook aanwezig, men ziet ze werken, obussen maken. 

Dominique Grange: In de voorstelling hebben we ze zichtbaarder geïntegreerd. Bijvoorbeeld met het lied 'La grève des mères" (de staking van de moeders). Dat lied werd geschreven tijdens de eerste Wereldoorlog en het zet de vrouwen aan te stoppen met kinderen maken om het risico te vermijden dat ze mannen maken die naar het front gestuurd worden. Er is ook het lied "Laisse-moi passer sentinelle' (Wachter laat mij door) - dat ik zelf schreef - het gaat over een zwangere vrouw. Zij gaat naar het front omdat ze geen nieuws heeft van haar man. En ze verneemt dat hij gaat gefusilleerd worden om een voorbeeld te stellen, omdat hij weigerde aan te vallen. Dit soort liederen laat ons toe tegelijkertijd over de situatie van de vrouwen te spreken en over de doodstraf, de executies van pacifistische soldaten, die weigeren mee te doen aan de slachting. Wat de kern is van onze voorstelling ...  

 

De voorstelling  Putain de Guerre vindt plaats op Manifiesta zaterdagavond om 20u30
Tardi en Dominique Grange gaan ook in discussie met Michaël Verbauwhede op zaterdag om 16.00 u en alle kunstenaars van de voorstelling  zullen aanwezig zijn op de signeersessie zondag om 11.00 u.

Foto: ManiFiesta - Madeleine Cantarella