De mobiliserende kracht van cultuur

40 jaar na Rock Against Racism, een muzikale beweging tegen het racisme in Engeland, gaat de PVDA-studentenorganisatie Comac naar ManiFiesta met de slogan “Stand up to Racism”. We spraken met Mario Franssen, directeur van ManiFiesta, en Najib Chaquiri, beter gekend als rapper Code Rouge, over de rol van cultuur in onze maatschappij.

Christophe Devriendt

Hoe belangrijk is cultuur voor een sociale beweging?
Mario Franssen. Rock Against Racism toonde 40 jaar geleden aan dat cultuur een belangrijke rol speelt in sociale bewegingen en zelfs aan de basis ervan kan liggen. Door Rock Against Racism werd het cool om antiracist te zijn in het Groot-Brittannië van de jaren 1970, waar het extreemrechtse National Front aan belang won.

In de geschiedenis zien we dat alle sociale bewegingen hun eigen artiesten, slogans, … met andere woorden hun eigen cultuur hebben voortgebracht. Le Temps des Cerises hoorde bij de Commune van Parijs, de The Star Spangled Banner in de versie van Jimi Hendrix hoorde bij de protesten tegen de Vietnamoorlog en On Lâche Rien kent iedereen van de strijd tegen de pensioenhervormingen in Frankrijk.

En Prends tes valises et casse-toi van Code Rouge zette een hele beweging in gang tegen het beleid van staatssecretaris Theo Francken.
Code Rouge. Ik ben daar zelf van geschrokken. Eind december postte ik de clip van het nummer samen met een oproep tot organisatie. Ik kreeg daar veel reacties op en op enkele weken tijd zijn we er in geslaagd om verschillende organisaties, zowel humanitaire als politieke, samen te brengen en breed te mobiliseren. Het voorlopige hoogtepunt was de actie van burgerlijke ongehoorzaamheid tegen de geplande razzia van de politie in het Maximiliaanpark op zondagavond 21 januari. Daar zit voor mij ook de mobiliserende kracht van muziek. Mensen zien het soms niet meer zitten of vinden de motivatie niet om gezamenlijk actie te ondernemen. De culture wereld kan die energie terugbrengen.

Vanwaar komen die uitgesproken standpunten die u in uw muziek inneemt?
Code Rouge. In mijn jeugdjaren luisterde ik zelf veel naar hip hop met geëngageerde teksten, zoals het uit Marseille afkomstige IAM. Voor ons waren dat eigenlijk literaire journalisten, die over het leven van de mensen vertelden. Op die manier is mijn politieke bewustwording gegroeid. Frankrijk had, in tegenstelling tot België, altijd al meer een traditie van politiek geëngageerde hip hop. Ook vandaag nog zijn er acts als Kery James en Médine.

Die twee stonden eerder ook al op ManiFiesta. Wellicht niet toevallig?
Mario Franssen. ManiFiesta gaat expliciet op zoek naar sprekers, artiesten, schrijvers en theatermakers die ook dat verhaal van de realiteit voor de gewone mensen vertellen. Ook in België is er een ideeënstrijd bezig, een strijd voor de “hearts and minds” van de mensen. De rechtse regering – met De Wever, Francken en Jambon op kop – probeert haar visie op te leggen. Daartegenover is er nood aan een verhaal van solidariteit, van strijd en de overwinningen van onderuit. Wie deze ideeënstrijd gaat winnen is nog niet duidelijk, maar ManiFiesta kiest duidelijk kant en wil de cultuur van verzet mee ondersteunen door zoveel mogelijk het verhaal van de progressieve, solidaire en diverse strijdbeweging te brengen voor een zo breed mogelijk publiek.

Een ambitieuze uitdaging.
Mario Franssen. Ja, maar ManiFiesta slaagt er wel elk jaar in om alle bezoekers de nodige energie te geven om er weer een jaar in te vliegen. Dat heeft te maken met het zeer diverse en rijke programma, maar ook met de ManiFiesta-cultuur. Vele vrijwilligers werken samen aan ManiFiesta met respect voor elkaar en op gelijke voet. Iedereen is nodig om er een succes van te maken. De vrijwilligers zijn een afspiegeling van hoe België er vandaag uit ziet, in al zijn diversiteit. Op ManiFiesta maken we duidelijk dat samenwerken, samen discussiëren en samen feesten kan over de taal-, gender- en diversiteitsgrens heen. Op die manier brengen we onze toekomstvisie gedurende twee dagen in de praktijk aan de Belgische kust. Omdat we weten dat Code Rouge dit via zijn muziek probeert te doen, hebben we hem aangesproken om samen na te denken hoe we dat via hiphop in het programma kunnen opnemen.

Hoe belangrijk is dat samenwerken voor artiesten?
Code Rouge. Een artiest is vaak individueel ingesteld, daarom is het belangrijk om een gemeenschappelijke basis te creëren. Zo kan iedereen met zijn eigen capaciteiten bijdragen tot een collectief resultaat. Door samen te groeien en een tegencultuur uit te bouwen wordt het voor de muziekindustrie ook moeilijker om de artiest te kapen en kan hij onafhankelijk blijven groeien. Dat is wat ik als artiest probeer te doen met mijn muziek. Daarom ook dat ik graag met ManiFiesta en Comac nadenk over de manier waarop we dit via “Stand up to Racism” realiseren en hoe we een eigen cultuur uitbouwen die de heersende cultuur kan uitdagen.

Op zaterdag 8 en zondag 9 september heeft de negende editie van ManiFiesta plaats. Gedurende 2 dagen is Bredene the-place-to-be voor iedereen die zijn blik op een andere wereld gericht heeft. Er worden meer dan 12.000 solidaire bezoekers verwacht voor een programma van progressieve cultuur via debatten, een boekenforum, film, muziek, theater, straatanimatie en nog veel meer.

Stand Up To Racism

Comac lanceert dit jaar in verschillende universiteitssteden “Stand Up To Racism”. Bedoeling is een populaire, geëngageerde tegencultuur te ontwikkelen door op de campussen een podium te bieden aan jonge lokale hiphoppers, rappers, slam poets ... met een sterke politieke boodschap tegen racisme. Het is een thema dat vooral bij jongeren leeft en PVDA-studentenbeweging Comac wil er dan ook een prioriteit van maken. Code Rouge is een van de artiesten die meewerkt om het project op poten te zetten!